Chị Diễm nhận lại một quán cafe có bốn nhân viên. Người sang nói: "Mấy đứa làm lâu rồi, ngoan, em cứ giữ lại." Chị giữ cả bốn. Hai tuần sau, một bạn pha chế hỏi chị lương tháng trước bao giờ trả. Chị ngạc nhiên vì nghĩ chủ cũ đã trả rồi. Chủ cũ thì nói tưởng chị trả, vì đã trừ vào giá sang. Không ai viết ra, và người chịu thiệt đầu tiên là bạn nhân viên.
Nhân viên là phần của quán mà người nhận hay coi như một món đồ có sẵn. Nhưng nhân viên không phải tài sản đi kèm quán. Họ có hợp đồng, có lương, có thể có bảo hiểm, và tất cả những thứ đó gắn với một người chủ cụ thể.
Hợp đồng ký với chủ cũ, không phải với quán
Với quán nhỏ đăng ký hộ kinh doanh, người sử dụng lao động là chủ hộ kinh doanh, tức là người sang. Khi bạn nhận quán và đăng ký hộ kinh doanh mới theo tên mình, bạn là một người sử dụng lao động khác. Hợp đồng lao động cũ không tự động chuyển sang bạn.
Bộ luật Lao động 2019 có quy định về nghĩa vụ khi doanh nghiệp, hợp tác xã chuyển nhượng quyền sở hữu, trong đó người sử dụng lao động kế tiếp phải thực hiện phương án sử dụng lao động. Quy định này viết cho doanh nghiệp và hợp tác xã. Với hộ kinh doanh nhỏ, cách làm phổ biến và rõ ràng nhất là: chủ cũ chấm dứt hợp đồng với nhân viên đúng quy định và thanh toán đủ, người mới ký hợp đồng mới với những ai ở lại. Nếu quán của bạn là doanh nghiệp, hoặc có nhiều nhân viên, nên hỏi luật sư hay cơ quan lao động địa phương cho đúng trường hợp.
Lương còn nợ và những khoản phải chốt
Trước ngày bàn giao, người sang cần chốt với từng nhân viên: lương tới ngày cuối, tiền làm thêm giờ, ngày phép chưa nghỉ nếu có, các khoản thưởng đã hứa. Thanh toán xong, có tin nhắn hoặc giấy xác nhận. Đây nên là một mục trong danh sách công nợ của hợp đồng sang nhượng, giống tiền điện, tiền nhà cung cấp. Xem cách kiểm tra trong bài nhận quán đang nợ.
Nếu người sang muốn trừ khoản lương nợ vào giá sang để người nhận trả thay, cũng được, nhưng phải viết rõ: khoản nào, cho ai, bao nhiêu, trả ngày nào. Và nên nói cho nhân viên biết ai sẽ trả họ. Đừng để họ phải hỏi qua hỏi lại như trường hợp chị Diễm.
Bảo hiểm xã hội: chuyện nhiều quán nhỏ bỏ qua
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực từ 1/7/2025 mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó có người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên, kể cả khi hợp đồng mang tên gọi khác nhưng có nội dung về việc làm có trả công. Luật cũng đưa chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh vào diện tham gia theo quy định của Chính phủ.
Nói gọn: nhiều quán nhỏ trước đây không đóng bảo hiểm cho nhân viên, bây giờ có thể thuộc diện phải đóng. Khi nhận quán, hãy hỏi người sang đang đóng bảo hiểm cho ai không. Nếu có, cần chốt sổ ở phía chủ cũ để nhân viên chuyển sang đóng với bạn. Nếu không, bạn cần tính chi phí bảo hiểm vào chi phí nhân sự từ đầu. Mức đóng và thủ tục cụ thể, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi quán đặt. Đọc thêm tính chi phí nhân sự cho quán nhỏ.
Chi phí bảo hiểm cho nhân viên là chi phí thật. Tính vào ngay từ đầu, đừng để tới lúc bị nhắc mới tính.
Giữ ai, nói chuyện thế nào
Trước khi bàn giao, xin người sang cho gặp từng nhân viên. Hỏi họ muốn ở lại không, mức lương hiện tại, ca làm, điều họ thích và không thích ở quán. Bạn sẽ học được nhiều điều về quán qua những cuộc nói chuyện này hơn qua sổ sách.
Với người ở lại, ký hợp đồng mới ngay từ ngày bàn giao. Giữ mức lương cũ hoặc cao hơn trong vài tháng đầu, vì người cũ biết khách, biết món, và họ là cầu nối giữ khách quen. Đổi lương hay đổi ca thì nói trước, đừng đổi đột ngột tuần đầu. Xem thêm đổi chủ mà không mất khách.
Với người không ở lại, để người sang giải quyết. Bạn không nên hứa gì với họ, cũng không nên nói thay người sang.
Khi chính người sang là nhân viên chủ chốt
Ở nhiều quán, người đứng bếp hay người pha chế giỏi nhất là chính chủ cũ. Khi họ đi, chất lượng đổi. Nếu thỏa thuận chủ cũ hỗ trợ vài tuần sau bàn giao, ghi rõ: bao nhiêu ngày, làm những việc gì, có trả công không. Đây là thỏa thuận hỗ trợ trong hợp đồng sang nhượng, không phải một hợp đồng lao động mới, nhưng vẫn nên rõ ràng để không ai thấy bị thiệt.
Danh sách cho người nhận
- Danh sách nhân viên, lương, ca, thời gian làm
- Người sang đã chốt và trả lương tới ngày bàn giao
- Ghi rõ trong hợp đồng sang ai trả khoản nào
- Hỏi tình trạng bảo hiểm xã hội của từng người
- Gặp riêng từng người trước bàn giao
- Ký hợp đồng mới với người ở lại từ ngày bàn giao
- Tính chi phí bảo hiểm vào chi phí nhân sự
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định đã kiểm ở thời điểm viết. Trường hợp cụ thể, hãy hỏi cơ quan lao động, bảo hiểm xã hội địa phương hoặc luật sư.
