Không sang hết mà tìm người hùn vốn: khi nào nên, và giấy tờ phải viết những gì

Anh Tài có một quán cơm văn phòng chạy được ba năm. Quán không lỗ, nhưng anh mệt. Một mình anh vừa đi chợ lúc năm giờ sáng, vừa đứng bếp, vừa tính sổ. Anh muốn mở thêm phần cơm tối mà không có sức. Anh nghĩ tới chuyện sang quán, rồi lại tiếc. Một người bạn gợi ý: sao không tìm người hùn vốn, chia việc?

Không phải quán nào muốn thay đổi cũng cần đổi chủ. Có lúc cái quán cần là thêm tiền, thêm người, hoặc cả hai. Bài này nói về con đường ở giữa: sang một phần, hoặc tìm người góp vốn, và những gì phải viết ra giấy để không mất bạn mất quán.

Khi nào hùn vốn hợp hơn sang hẳn

Hùn vốn hợp khi quán đang có lãi hoặc gần hòa, có tiềm năng rõ ràng nhưng thiếu một thứ cụ thể: thiếu vốn để mở rộng, thiếu người đứng bếp, thiếu người làm online, thiếu thời gian. Nó không hợp khi quán đang lỗ vì mô hình sai, vì thêm người vào chỉ là chia nhau phần lỗ.

Câu hỏi để tự kiểm tra: nếu có thêm 200 triệu, hoặc có thêm một người giỏi bếp, quán sẽ tốt hơn bao nhiêu? Nếu trả lời được bằng con số cụ thể, như mở thêm ca tối, thêm 40 suất mỗi ngày, thì hùn vốn có cơ sở. Nếu chỉ là "chắc sẽ đỡ hơn", hãy nghĩ lại.

Định giá phần sang

Muốn bán một phần, trước hết phải biết cả quán đáng bao nhiêu. Cách tính giống như khi sang hẳn: giá trị đồ đạc, phần cọc nhà, cộng phần cho khách và thương hiệu dựa trên lợi nhuận thật. Xem chi tiết trong bài định giá quán khi sang.

Ví dụ quán anh Tài được định giá 300 triệu. Người bạn muốn góp 40%, nghĩa là bỏ ra 120 triệu. Câu hỏi đầu tiên: 120 triệu đó vào túi anh Tài, hay vào quán để mở ca tối? Hai cách rất khác nhau. Nếu vào túi anh Tài, đó là bán 40% quán. Nếu vào quán, đó là góp thêm vốn, quán sau khi góp đáng 420 triệu và người bạn sở hữu khoảng 29%. Phải nói rõ ngay từ đầu.

Chia việc trước khi chia lời

Phần lớn các vụ hùn vốn đổ vỡ không phải vì tiền, mà vì việc. Ai đi chợ, ai đứng bếp, ai giữ tiền, ai quyết định tăng giá món, ai tuyển và cho nhân viên nghỉ. Khi không viết ra, mỗi người nghĩ mình làm nhiều hơn người kia, và sáu tháng sau bắt đầu khó chịu.

Viết một bảng đơn giản: mỗi người phụ trách những việc gì, làm bao nhiêu giờ mỗi tuần. Người làm hằng ngày nên nhận lương riêng cho phần việc đó, tách khỏi phần chia lời theo tỷ lệ góp vốn. Như vậy người góp tiền không thấy thiệt khi người góp sức nhận nhiều hơn, và người góp sức không thấy bị bóc lột.

Hùn vốn đổ vỡ hiếm khi vì tiền. Nó vỡ vì không ai viết ra ai làm việc gì.

Tiền bạc minh bạch từ ngày đầu

Mở một tài khoản riêng cho quán, mọi khoản thu chi đi qua đó. Dùng phần mềm bán hàng để cả hai cùng xem được doanh thu mỗi ngày. Mỗi tháng có một buổi ngồi lại xem sổ, chia lời theo lịch cố định. Thống nhất trước: lợi nhuận chia hết, hay giữ lại một phần để sửa chữa, dự phòng.

Đừng để một người cầm tiền mặt mà người kia chỉ nghe kể. Cảm giác "không biết tiền đi đâu" phá một mối quan hệ nhanh hơn bất cứ thứ gì.

Giấy tờ: thỏa thuận góp vốn

Với quán nhỏ đăng ký hộ kinh doanh, hộ kinh doanh đứng tên một người. Người góp vốn kia không tự động có tên trên giấy đăng ký. Vì vậy cần một văn bản thỏa thuận góp vốn hoặc hợp tác kinh doanh giữa hai người, ghi rõ: số vốn mỗi người góp, tỷ lệ sở hữu, phân công việc, lương cho người làm, cách chia lời, quyền xem sổ sách, và quan trọng nhất là cách rút lui.

Nếu quy mô đủ lớn và hai bên muốn ràng buộc chặt hơn, có thể tính tới việc chuyển sang công ty. Đó là quyết định có hệ quả về thuế và trách nhiệm, nên hỏi người làm dịch vụ kế toán hoặc luật sư trước. Với thỏa thuận góp vốn giá trị lớn, nhờ luật sư đọc qua cũng đáng tiền.

Đường lui: viết khi còn vui vẻ

Điều khoản khó viết nhất và cần nhất là chuyện chia tay. Nếu một người muốn rút, người kia có quyền mua lại phần đó trước không? Giá mua lại tính thế nào, theo công thức định giá nào? Trả trong bao lâu? Nếu hai bên không thống nhất được thì sao, sang cả quán rồi chia tiền theo tỷ lệ?

Những câu này viết lúc hai người đang vui vẻ thì dễ. Đợi tới lúc cãi nhau mới bàn thì gần như không thể. Thêm một điều khoản: trong thời gian hợp tác và một khoảng sau khi rút, mỗi bên không mở quán cùng loại gần đó, giống điều khoản không cạnh tranh trong hợp đồng sang nhượng.

Tìm người hùn ở đâu

Người hợp nhất thường không phải bạn thân, mà là người đã làm cùng ngành: một đầu bếp muốn có phần của riêng mình, một nhân viên lâu năm đã để dành được tiền, một người đang có quán khác muốn mở thêm điểm. Họ hiểu công việc, ít ảo tưởng hơn. Bạn cũng có thể đăng tin trên Sang Quán, ghi rõ là tìm người hợp tác chứ không sang hẳn, kèm số liệu thật như khi viết tin sang quán.

Trước khi bắt tay hùn vốn